Ngân sách không phải là sự hạn chế, mà là một kế hoạch về nơi tiền của bạn đi thay vì tự hỏi nó đã đi đâu. Nếu bạn chưa từng lập ngân sách, hoặc các lần thử trước thất bại, hướng dẫn này đưa bạn đi qua việc xây dựng một ngân sách thực sự bền.
Bước 1: Tính thu nhập ròng của bạn
Hãy bắt đầu với số tiền bạn thực sự nhận được, tức thu nhập ròng (lương thực nhận sau thuế và các khoản khấu trừ). Đây là trần của ngân sách.
- Nhân viên hưởng lương: Xem phiếu lương gần nhất để lấy số tiền ròng
- Người làm tự do/hợp đồng: Lấy trung bình các khoản nạp của 3–6 tháng gần nhất, rồi trừ thuế ước tính (thường 25–30%)
- Nhiều nguồn thu nhập: Cộng tất cả các nguồn thành một tổng hằng tháng duy nhất
Sai lầm phổ biến: Lập ngân sách từ thu nhập gộp. Bạn không thể tiêu số tiền mà bạn không bao giờ nhận.
Bước 2: Theo dõi và phân loại mọi khoản chi
Trong một tháng đầy đủ, hãy ghi lại mọi thứ. Mỗi ly cà phê, mỗi gói đăng ký, mỗi hóa đơn. Chi tiêu của bạn thuộc hai nhóm:
Chi phí cố định
Các khoản có thể dự đoán, gần như giữ nguyên mỗi tháng:
- Tiền thuê nhà hoặc trả góp nhà
- Trả góp xe
- Phí bảo hiểm
- Mức trả nợ tối thiểu
- Gói đăng ký phát trực tuyến
- Hóa đơn điện thoại
Chi phí biến đổi
Các khoản dao động theo tháng:
- Thực phẩm
- Ăn ngoài
- Xăng hoặc đi lại
- Giải trí
- Quần áo
- Chăm sóc cá nhân
Đừng đoán, hãy dùng số liệu thực. Xem lại sao kê ngân hàng và thẻ tín dụng của 60 ngày qua. Khoảng chênh giữa chi tiêu ước tính và thực tế thường là 20–40%.
Bước 3: Đặt mục tiêu tài chính
Ngân sách của bạn cần một mục đích ngoài “chi ít hơn”. Hãy xác định bạn muốn tiền của mình làm gì:
- Trước mắt (1–3 tháng): Xây quỹ khẩn cấp khởi đầu $1,000
- Ngắn hạn (3–12 tháng): Trả hết một thẻ tín dụng, tiết kiệm cho một chuyến đi
- Dài hạn (1+ năm): Đóng tối đa vào hưu trí, tiết kiệm trả trước mua nhà
Mục tiêu biến việc lập ngân sách từ sự hạn chế thành tiến bộ.
Bước 4: Chọn một phương pháp lập ngân sách
Lựa chọn A: Quy tắc 50/30/20
Khung đơn giản nhất. Chia thu nhập ròng của bạn:
- 50% Nhu cầu: nhà ở, tiện ích, thực phẩm, đi lại, bảo hiểm, mức trả nợ tối thiểu
- 30% Mong muốn: ăn ngoài, giải trí, sở thích, gói đăng ký, mua sắm không thiết yếu
- 20% Tiết kiệm & nợ: quỹ khẩn cấp, hưu trí, đầu tư, trả nợ thêm
Phù hợp nhất cho: Người mới bắt đầu và người muốn một lan can bảo vệ đơn giản mà không phải theo dõi từng đồng.
Lựa chọn B: Ngân sách bắt đầu từ số 0
Giao cho mỗi đồng một nhiệm vụ cụ thể cho đến khi thu nhập trừ mọi khoản phân bổ bằng không:
Thu nhập − Nhu cầu − Mong muốn − Tiết kiệm − Trả nợ = $0
Điều này không có nghĩa là bạn tiêu hết mọi thứ: tiết kiệm và đầu tư cũng là “nhiệm vụ”. Nó có nghĩa là mỗi đồng có một sự phân công trước khi tháng bắt đầu.
Phù hợp nhất cho: Người muốn kiểm soát tối đa và sẵn sàng lập kế hoạch chi tiết.
Lựa chọn C: Phương pháp trả cho mình trước
Tự động hóa tiết kiệm và trả nợ trước, rồi tiêu phần còn lại mà không áy náy.
- Thu nhập về
- Chuyển tự động vào tiết kiệm, đầu tư và trả nợ thêm
- Hóa đơn cố định tự động thanh toán
- Mọi thứ còn lại là tiền chi tiêu của bạn, không cần danh mục
Phù hợp nhất cho: Người ghét theo dõi danh mục nhưng muốn đảm bảo mình tiết kiệm đều đặn.
Bước 5: Theo dõi hằng tuần, không phải hằng tháng
Một ngân sách chỉ kiểm tra mỗi tháng một lần thất bại 90% số lần. Đến lúc bạn nhận ra chi vượt, đã quá muộn để chỉnh hướng.
Kiểm tra 5 phút hằng tuần
Mỗi Chủ nhật (hoặc ngày nào hợp với bạn), dành 5 phút:
- So sánh chi tiêu thực tế với ngân sách ở mỗi danh mục
- Đánh dấu bất kỳ danh mục nào đã chi quá 60% trong khi tháng chưa trôi qua 60%
- Điều chỉnh: nếu ăn ngoài đã ở mức 80% khi mới nửa tháng, hãy nấu ăn ở nhà trong hai tuần tới
Rà soát hằng tháng (30 phút)
Vào cuối tháng:
- Bạn có đạt mục tiêu tiết kiệm 20% không?
- Danh mục nào liên tục vượt?
- Các mục tiêu có đúng tiến độ không?
- Danh mục nào cần phân bổ cao hơn hoặc thấp hơn vào tháng sau?
Vì sao ngân sách thất bại (và cách phòng tránh)
Quá nhiều danh mục. Nếu bạn có 25 danh mục ngân sách, bạn sẽ không theo dõi cái nào. Hãy bắt đầu với 8–10 và chỉ mở rộng khi cần.
Không có khoản đệm cho chi phí bất thường. Phí bảo hiểm hằng năm, đăng ký xe, quà ngày lễ và tiền đồng thanh toán y tế dự đoán được nhưng không hằng tháng. Hãy chia chi phí hằng năm cho 12 và đưa vào ngân sách hằng tháng.
Tư duy tất cả hoặc không gì. Chi vượt $50 trong một tuần không có nghĩa ngân sách đã hỏng. Hãy điều chỉnh tuần sau và tiếp tục. Một ngân sách được tuân thủ 80% thời gian vẫn thay đổi được tài chính của bạn.
Lập ngân sách như một hình phạt. Nếu ngân sách của bạn loại bỏ mọi thứ vui thú, bạn sẽ nổi loạn chống lại nó. Hãy thêm một danh mục “tiền vui chơi”, dù chỉ $50/tháng, để ngân sách có cảm giác bền vững.
Bắt đầu ngay hôm nay
Bạn không cần phần mềm đặc biệt hay bằng tài chính. Bạn cần 30 phút và sự trung thực về các con số của mình. Hãy viết ra thu nhập, liệt kê chi tiêu, chọn một phương pháp và bắt đầu theo dõi.
thrust tự động phân loại giao dịch của bạn và theo dõi tiến độ ngân sách, tất cả trên iPhone của bạn, không chia sẻ dữ liệu. Tải miễn phí và tạo ngân sách đầu tiên của bạn trong vài phút.